Το άσυλο στην Ελλάδα

«Γιατί πρέπει να υπάρχει στην Ελλάδα μια διαδικασία για τη χορήγηση ασύλου (“διεθνούς προστασίας’);»

Στην Ευρώπη, αλλά και σε πολλά άλλα μέρη του κόσμου (Β. Αμερική, Ν. Αφρική, Μέση Ανατολή κλπ.), καταφθάνουν πολλοί υπήκοοι άλλων χωρών με πρόθεση να παραμείνουν για κάποιο χρονικό διάστημα, έχοντας αφήσει τη χώρα τους είτε επειδή εκεί κινδυνεύει η ζωή τους, η σωματική τους ακεραιότητα ή ασφάλειά τους, είτε επειδή θέλουν να βελτιώσουν την οικονομική τους κατάσταση και εν γένει τις συνθήκες της διαβίωσής τους. Στην πρώτη περίπτωση οι χώρες στις οποίες φθάνουν, εφόσον έχουν υπογράψει τις σχετικές διεθνείς συνθήκες, έχουν συγκεκριμένες υποχρεώσεις να τους παράσχουν «διεθνή προστασία», ενώ στη δεύτερη δεν έχουν συνήθως την υποχρέωση να τους δεχθούν. Οι υποχρεώσεις παροχής διεθνούς προστασίας πηγάζουν από διεθνείς συμβάσεις, το ευρωπαϊκό δίκαιο αλλά και εθνικούς κανόνες,[3] που με τη σειρά τους αποτυπώνουν και ενσωματώνουν πανάρχαιες αξίες για την προστασία του «ξένου» από τον κίνδυνο. Η Ελλάδα αποτέλεσε χώρα προέλευσης προσφύγων και μεταναστών για πολλές δεκαετίες. Τα τελευταία είκοσι χρόνια μετατράπηκε, όπως ήταν φυσιολογικό, σε χώρα προορισμού αλλά και εισόδου στην Ε.Ε., τόσο λόγω της πολιτικής και οικονομικής σταθερότητας, όσο και λόγω της γεωγραφικής της θέσης, η οποία την καθιστά φυσικό σταυροδρόμι μεταξύ των χωρών της βόρειας και κεντρικής Ευρώπης και των χωρών της Ασίας και της Αφρικής. Άρα η ύπαρξη μιας αξιόπιστης διαδικασίας ασύλου ως μέρους ενός συνολικού συστήματος διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών, που να εξασφαλίζει τόσο τον πρόσφυγα από τους κινδύνους στη χώρα καταγωγής του, όσο και τη χώρα μας από τυχόν κατάχρηση της διαδικασίας αυτής από πρόσωπα που δεν δικαιούνται προστασία, είναι σημαντική.

«Ποιος είναι ο αριθμός των ατόμων που έχουν αναγνωρισθεί ως πρόσφυγες στην Ελλάδα το 2013;»

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat το 2013, στην Ελλάδα εξετάστηκαν 13.080 αιτήσεις ασύλου και εγκρίθηκαν 430, εκ των οποίων 255 με καθεστώς πρόσφυγα, 175 με επικουρική προστασία και 70 για ανθρωπιστικούς λόγους.

«Τι δικαιώματα αποκτά ένας αναγνωρισμένος πρόσφυγας;»

Όσοι λαμβάνουν καθεστώς διεθνούς προστασίας έχουν δικαίωμα παραμονής στη χώρα για τρία χρόνια. Έχουν πρόσβαση στην παιδεία, τις υπηρεσίες υγείας, την αγορά εργασίας και την κοινωνική ασφάλιση. Στους αναγνωρισμένους πρόσφυγες οι αρμόδιες αρχές εκδίδουν ταξιδιωτικά έγγραφα, ενώ στους δικαιούχους επικουρικής προστασίας μπορούν να εκδοθούν ταξιδιωτικά έγγραφα εφόσον αυτοί αδυνατούν να εξασφαλίσουν εθνικό διαβατήριο, εκτός αν συντρέχουν επιτακτικοί λόγοι εθνικής ασφάλειας ή δημόσιας τάξης.

«Μπορεί να ανακληθεί το καθεστώς διεθνούς προστασίας που έχει χορηγηθεί σε κάποιο άτομο;»

Το καθεστώς διεθνούς προστασίας μπορεί να ανακληθεί όταν οι συνθήκες στη χώρα καταγωγής αλλάξουν, και ο δικαιούχος διεθνούς προστασίας μπορεί να επιστρέψει σε αυτήν με ασφάλεια.

«Μπορεί μια χώρα να αρνηθεί να δεχθεί πρόσφυγες, επειδή έχει πολλούς οικονομικούς μετανάστες;»

Στην περίπτωση των προσφύγων δεν ισχύει «ποσόστωση» (δηλαδή κάποιος ανώτατος αριθμός προσφύγων, πέραν του οποίου μια χώρα δεν υποχρεούται πλέον να δεχτεί πρόσφυγες).

«Τι γίνεται με τον μεγάλο αριθμό αλλοδαπών που έχουν ζητήσει άσυλο στην Ελλάδα; Δικαιούνται να παραμένουν στην Ελλάδα, και για πόσο χρονικό διάστημα;»

Όσο εκκρεμεί η εξέταση της αίτησής τους, δεν επιτρέπεται να απομακρυνθούν από τη χώρα, ακριβώς γιατί ενδέχεται να είναι πρόσωπα που δικαιούνται διεθνή προστασία. Ωστόσο, από την Πολιτεία εξαρτάται πόσο γρήγορα θα εξετάσει τις αιτήσεις διεθνούς προστασίας. Συνήθως, μερικοί μήνες αρκούν για να εξετασθεί μία αίτηση – άρα η υποβολή μίας αίτησης, από μόνη της, δεν έχει ως αποτέλεσμα απαραίτητα ότι ο αιτών παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα νόμιμα στη χώρα.

«Όλοι οι μη νόμιμοι μετανάστες ζητούν άσυλο; Ποιος τους υποδεικνύει να το κάνουν, αν και δεν είναι πρόσφυγες, δηλαδή να υποβάλουν αίτηση ασύλου καταχρηστικά;»

Η αλήθεια είναι ότι δεν ζητούν όλοι άσυλο. Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει ότι όσο καλύτερη και επαρκέστερη είναι η επίσημη ενημέρωση των αλλοδαπών αναφορικά με το νομικό καθεστώς που διέπει τη «διεθνή προστασία», τον Κανονισμό «Δουβλίνο ΙΙΙ» κλπ., και κυρίως όσο ταχύτερη είναι η διεκπεραίωση των αιτήσεων για διεθνή προστασία, τόσο λιγότεροι μη-πρόσφυγες θα κάνουν αίτηση ασύλου. Αντίθετα, όταν η κύρια πηγή ενημέρωσης των αλλοδαπών είναι, για παράδειγμα, τα κυκλώματα λαθροδιακίνησης και εκμετάλλευσης των αλλοδαπών, τότε παρατηρείται αύξηση των καταχρηστικών αιτήσεων για διεθνή προστασία.

«Είναι υποχρεωμένη η Ελλάδα να δίνει ένα ορισμένο ποσοστό διεθνούς προστασίας σε αλλοδαπούς;»

Η Ελλάδα οφείλει να χορηγεί διεθνή προστασία (άσυλο ή επικουρική προστασία) σε όποιον τη δικαιούται σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που ορίζει ο νόμος.

«Αν η Ελλάδα χορηγεί διεθνή προστασία σε πολλούς αιτούντες, αυτό δε θα ήταν κίνητρο να αυξηθούν ακόμη περισσότερο οι μεταναστευτικές ροές προς τη χώρα μας;»

Μια χώρα προσελκύει περισσότερους μη νόμιμους μετανάστες όταν δεν διαθέτει ολοκληρωμένη πολιτική διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών, δίνει την εικόνα ότι δεν φυλάσσει επαρκώς τα σύνορά της και ανέχεται την παράνομη μετανάστευση. Η διεθνής προστασία που χορηγείται γρήγορα, αλλά μόνο σε όσους τη δικαιούνται, αποπνέει δίκαιη κρίση, ευταξία και νομιμότητα, που γίνεται αντιληπτή τόσο από το μετανάστη και όποιον προσπαθεί τυχόν να εκμεταλλευθεί την ευάλωτη κατάσταση στην οποία βρίσκεται, όσο και από τον πολίτη.

«Επιτρέπεται η κράτηση ενός αιτούντος διεθνή προστασία;»

Ένας αλλοδαπός που ζητά διεθνή προστασία, δεν κρατείται μόνο για το λόγο ότι εισήλθε και παραμένει παράνομα στη χώρα. Σε περίπτωση που η αίτηση υποβληθεί ενόσω κρατείται, παραμένει υπό κράτηση εφόσον η κράτησή του νομιμοποιείται από άλλες διατάξεις της νομοθεσίας (για παράδειγμα για λόγους δημόσιας τάξης). Οι συνθήκες κράτησης πρέπει να εξασφαλίζουν την αξιοπρέπεια του αιτούντος.

3 Για τα βασικά νομοθετικά κείμενα επισκεφτείτε την ιστοσελίδα της Υπηρεσίας Ασύλου (www.asylo.gov.gr) και του Συνηγόρου του Πολίτη (http://www.synigoros.gr/?i=foreigner.el.prosfiges-nomo8esia).